adminCzym jest superwizja w nurcie analizy egzystencjalnej?
Pokrótce: superwizja jest przestrzenią wspólnego przyglądania się pracy terapeutycznej. Jej celem nie jest ocenianie terapeuty ani szukanie „jednej właściwej odpowiedzi”, ale lepsze zrozumienie pacjenta, procesu terapii oraz tego, co dzieje się w relacji terapeutycznej, a na podstawie tego: ustalenie dalszych kroków terapii.
W superwizji możemy zatrzymać się przy sytuacjach trudnych, niejasnych, poruszających albo takich, w których terapeut(k)a czuje utknięcie. Wspólnie próbujemy zobaczyć pacjenta szerzej – nie tylko przez objawy czy diagnozę, ale jako osobę z jej historią, sposobem przeżywania, zasobami i ograniczeniami.
Superwizja ma też wspierać terapeutę: pomaga uporządkować myślenie, rozpoznać własne reakcje, odzyskać jasność i znaleźć możliwy kolejny krok w terapii.
Można w niej aktywnie prezentować własny przypadek, ale nie jest to obowiązkowe. Uczestnictwo w roli uczestnika grupy— obserwowanie procesu, słuchanie pracy innych osób i udział w wymianie wrażeń i spostrzeżeń— również jest ważną formą uczenia się.
1. Prezentacja pacjenta i pracy terapeutycznej
Na początku osoba superwizowana (superwizant) opowiada o pacjencie, dotychczasowej terapii i swoim pytaniu superwizyjnym.
Nie chodzi o idealną prezentację ani o „egzamin”. Chodzi o pokazanie, jak terapeut(k)a aktualnie widzi pacjenta, co dzieje się w terapii i gdzie pojawia się trudność.
Przypadek może być przedstawiony spontanicznie, bez wcześniejszego przygotowania, albo w sposób wcześniej przygotowany i uporządkowany.
Spontaniczna prezentacja pozwala często lepiej uchwycić to, co jest żywe w doświadczeniu terapeuty: emocje, skojarzenia, miejsca niejasności czy „ślepe plamy”. Pokazuje także jego aktualny wewnętrzny obraz pacjenta i terapii.
Przygotowana prezentacja wnosi natomiast więcej porządku i wcześniejszej refleksji. Materiał został już przez terapeutę przemyślany, uporządkowany i w pewnym stopniu poznawczo opracowany.
Obie formy są wartościowe i można je stosować zamiennie. Nie chodzi o to, która z nich jest „lepsza”, lecz o to, że każda może pokazać nieco inny aspekt przypadku i sposobu, w jaki terapeuta go doświadcza.
Można powiedzieć krótko:
- kim jest pacjent – podstawowe informacje: wiek, sytuacja życiowa, obszar zawodowy,
- z czym przyszedł – jego lub jej motywacja i cel terapii,
- jak długo trwa terapia – liczba dotychczasowych sesji,
- co jest aktualnie najważniejsze w procesie – bieżące tematy, ostatnia sesja,
- nad czym dotychczas pracowaliście i z jakim efektem – co się udaje, a co pozostaje trudnością.
Następnie terapeuta określa swoje potrzeby dotyczące superwizji i formułuje pytanie, z którym przychodzi.
2. Pierwsze wrażenia grupy
W trakcie opowieście superwizanta uczestnicy grupy skupiają się na swoich pierwszym pierwszych wrażeniach.
Na tym etapie nie próbujemy jeszcze wyjaśniać, diagnozować ani szukać rozwiązania. Chodzi o to, żeby sprawdzić, co spontanicznie pojawia się w osobach słuchających: jakie uczucia, obrazy, skojarzenia, myśli, impulsy, napięcia czy pytania.
Ważne jest, by tych reakcji od razu nie porządkować ani nie oceniać, ale pozwolić im się pojawić.
To pierwsze, jeszcze „nieobrobione” wrażenie może pomóc uchwycić, co w historii pacjenta i w relacji terapeutycznej jest szczególnie żywe, mocne, poruszające, niejasne albo domaga się dalszej uwagi. Może też pokazać, gdzie znajduje się aktualny „ciężar” problemu i co najbardziej wybrzmiewa z przedstawionego przypadku.
3. Doprecyzowanie obrazu sytuacji
Następnie grupa i superwizor mogą zadawać pytania, żeby uzupełnić i wyostrzyć obraz sytuacji. To nadal nie jest etap doradzania, interpretowania ani proponowania rozwiązań.
Pytania mają charakter dopowiadający i porządkujący. Chodzi o zebranie tych informacji, których brakuje, aby lepiej zobaczyć pacjenta, przebieg terapii, relację terapeutyczną oraz trudność, z którą przychodzi superwizant.
Można dopytać o fakty, kontekst życiowy pacjenta, historię problemu, przebieg terapii, ważne wydarzenia z ostatnich sesji czy sposób, w jaki pacjent i terapeuta reagują na siebie.
Celem tego etapu jest stworzenie możliwie pełnego i wyraźnego obrazu sytuacji pacjenta oraz jego współpracy z terapeutą – zanim grupa przejdzie do głębszego rozumienia tego, co się dzieje.
4. Wspólne rozumienie pacjenta, terapeuty i relacji
W kolejnym kroku próbujemy wspólnie zrozumieć, co dzieje się z pacjentem, co dzieje się z terapeutą oraz co dzieje się między nimi.
Patrzymy na pacjenta nie tylko przez objawy czy diagnozę, ale jako na osobę: z jej historią, cierpieniem, sposobem radzenia sobie, zasobami i ograniczeniami.
Pytamy więc między innymi: z czym ten człowiek naprawdę się zmaga, czego mu brakuje, jak próbuje sobie radzić, co podtrzymuje trudność i co mimo wszystko w jego życiu działa. Interesuje nas również to, jak pacjent funkcjonuje w terapii i jak ukazuje się w kontakcie z terapeutą.
Jednocześnie przyglądamy się temu, jak terapeuta przeżywa tę pracę: co go porusza, gdzie czuje napięcie, bezradność, złość, lęk, potrzebę ratowania czy wycofania. Reakcje terapeuty mogą być ważną informacją o procesie terapeutycznym, ale czasem mogą też wiązać się z jego własną historią i osobistym udziałem w relacji.
Następnie patrzymy na relację pacjent–terapeuta jako całość. Zastanawiamy się, co dzieje się pomiędzy nimi, jakie wzorce relacyjne się powtarzają, gdzie pojawia się bliskość, dystans, napięcie, zlanie czy trudność w odgraniczeniu.
Ważnym źródłem informacji może być także sama grupa superwizyjna. To, co zaczyna się w niej pojawiać – na przykład napięcie, chaos, znudzenie, potrzeba ratowania czy bezradność – może być potraktowane jako zjawisko rezonansowe, które pomaga lepiej zobaczyć pacjenta, terapeutę i ich relację.
Na tym etapie nie chodzi jeszcze przede wszystkim o pytanie: „co zrobić?”, ale o możliwie trafne uchwycenie: „co tu właściwie się dzieje?”
5. Podsumowanie tego, co stało się jasne
Po zakończeniu wspólnego rozumienia superwizor zbiera najważniejsze wątki i porządkuje to, co wypracowała grupa. Nadaje strukturę pojawiającym się obserwacjom i pomaga uchwycić ich wspólny sens.
Na tym etapie próbujemy odpowiedzieć na pytanie: co jest istotą trudności, co zostało lepiej zrozumiane, a co wymaga jeszcze dalszej uwagi.
Dookreślana jest także diagnoza: kliniczna, strukturalna, procesowa lub egzystencjalna. Nie chodzi jednak wyłącznie o nazwanie problemu, ale o takie rozumienie przypadku, które pomaga zobaczyć, co dzieje się z pacjentem i w jakim miejscu procesu terapeutycznego się znajduje.
To moment, w którym rozproszone obserwacje zostają zebrane w spójny obraz i staje się jasne, o co naprawdę chodzi w przedstawionej sytuacji terapeutycznej.
6. Dalsze kroki w terapii
6. Dalsze kroki w terapii
Dopiero na końcu przechodzimy do pytania: co dalej?
Na podstawie wcześniejszego rozumienia przypadku wspólnie zastanawiamy się, jaki powinien być kolejny krok w terapii. Nie planujemy całego procesu od początku do końca, lecz szukamy tego, co na tym etapie będzie dla pacjenta najbardziej pomocne.
Rozważamy między innymi: co warto zrobić na kolejnej sesji, co pogłębić, przy czym się zatrzymać, gdzie postawić granicę, kiedy potrzebna jest konfrontacja, a kiedy większe wsparcie. Zastanawiamy się również, jakie metody, interwencje lub postawa terapeuty mogą najlepiej służyć dalszej pracy.
7. Domknięcie superwizji
Na końcu wracamy do osoby superwizowanej i sprawdzamy, z czym wychodzi z superwizji oraz czy ma wystarczająco dużo jasności, żeby wrócić do pracy z pacjentem.
Pytamy, co było dla niej najbardziej pomocne, co stało się wyraźniejsze i czego jeszcze potrzebuje, aby spokojniej i pewniej kontynuować terapię.
Czasem będzie to większa jasność co do kierunku pracy, czasem odwaga do podjęcia trudnego tematu, a czasem zgoda na własne ograniczenia.
Ważne jest, żeby superwizja nie kończyła się tylko zbiorem refleksji, ale żeby osoba superwizowana mogła wyjść z poczuciem, że lepiej rozumie sytuację i wie, z czym chce wrócić do kolejnego spotkania z pacjentem.
